Met Hart en Ziel

Met hart en ziel

Centraal in dit klankrijk en troostrijk concert staan de Musikalische Exequien van Heinrich Schütz, gecomponeerd in 1636 voor de begrafenis van de welgestelde graaf Heinrich ‘Posthumus’ von Reuss, in het Duitse Thüringen. Deze vooruitstrevende en muziekminnende regent stond erom bekend dat hij de leden van zijn hofhouding vooral op hun muzikale kwaliteiten selecteerde. Hij was al 20 jaar met Schütz bevriend en trof rond 1630 uiterst gedetailleerde voorbereidingen voor zijn eigen begrafenis. Samen met Schütz bestelde hij een koperen doodskist en liet die versieren met zelfgekozen bijbelteksten en strofen uit kerkliederen, gebaseerd op thema’s van sterven, vergankelijkheid, opstanding en eeuwig leven. Zo werd hij de rechtstreekse aanleiding tot het onstaan van een grandioze “Teutsche Begräbnis Missa”, die overigens nog tijdens zijn leven en tot zijn groot genoegen, herhaaldelijk werd uitgevoerd.

Het lange, eerste deel van de Musikalische Exequien was bedoeld om uitgevoerd te worden vóór de begrafenispreek, waar in de toenmalige Duits-protestantse eredienst de korte mis bestaande uit Kyrie en Gloria nog wel werd gezongen. Aan die “Missa Brevis” heeft Schütz ook de structuur van dit 1e deel ontleend. Vanaf de Intonatio “Also hat Gott die Welt geliebt” liet Schütz bijbelteksten en liedteksten elkaar afwisselen. De bijbelteksten componeerde hij in Italiaans concertante stijl, voor slechts een paar solo-zangstemmen en basso-continuo begeleiding. De liedteksten contrasterend in een koraalzetting voor zesstemmig “Capella”.

Het tweede deel “Herr, wenn ich nur dich habe” is een dubbelkorig motet, waarin Schütz meer dan 25 jaar na zijn studie in Venetie, laat zien waar zijn muzikale wortels liggen. Aan het derde deel voegt Schütz een theatraal element toe. Naast het koor dat een vijfstemmige zetting zingt van het “Canticum Simeonis”, de lofzang van Simeon, plaatst hij drie stemmen als weergave van de ziel van de overledene (bariton) en van twee engelen (sopranen) die de ziel naar de hemel begeleiden. Op die manier wilde hij het idee van het “wegzweven” van de ziel naar de hemel als het ware tastbaar maken.

In het programma “Met hart en ziel” klinken tussen de afzonderlijke delen van deze Musikalische Exequien werken van Johann Christoph Bach, Mendelssohn en Reger, net zo indrukwekkend, maar in een eigen stijl, samen prachtig verweven tot een eenheid met diepgang.